.gif)
| idrar kesesi ve sorunları |
|
idrar kesesi ve sorunları İdrarkesesi, içinde idrarın biriktiği bir depo sayılır. Çeşitli enfeksiyonlar ile hastalıklar ve yaralanma ile ruhsal sorunlar nedeniyle rahatsızlık kaynağı olabilir; ama bunların çoğu kolayca tedavi edilebilir. İdrarkesesi, karnın altında, gödenbağırsağı ile pubis kemiği arasında yer alan, kalın duvarlı, kaslardan oluşan, içi boş bir organdır. Biçimi ters duran bir piramidi andırır. Piramit tabanının üstüne incebağırsaklar yerleşmiştir; kadınlarda ise aynı yerde rahim de bulunur. idrar kesesinin çalışması Kesenin duvarı, içi doldukça esneyerek genişleyen kas tabakalarından oluşur. Kese boşalırken bunların kasılması ile idrar dışarıya atılır. Böbreklerde yapılan idrar, idrar boruları boyunca akarak idrar kesesinde toplanır. Kese doldukça içindeki basınç balonda olduğu gibi artmaz; kaslar dolan idrar miktarına göre genişleyip yer açarlar; ancak sonunda genişlemeye karşı direnç başlar ve kişi idrara çıkma gereksinimi duyar. Böbreklerden gelen idrar boruları (üreterler), keseye üst köşelerinden girerler. Birleşme noktalarında, idrarın böbreklere geri akmasını önleyen tek yönlü kapakçıklar vardır. İdrar, keseden çıktıktan sonra idrar yolundan (üretra) geçerek bedenden atılır. Normal durumda idrar yolu kendisini saran büzücü kasla (sfinkter) kapalı tutulur. İdrar çıkarılması sırasında kas gevşeyerek idrar yolunu açar, aynı anda idrar kesesinin kasları kasılarak, içindeki idrarı dışarı atar. Kadınlarda, idrar yolunun boyu 2,5 cm kadar olduğundan, özellikle daha önceki enfeksiyonlar, yaşlılık ve gerginliğinin bozulması gibi nedenlerle kasın zayıfladığı durumlarda, dışarıdan gelen bakterilere karşı etkili bir engel oluşamaz. Erkeklerde ise penis ve prostat boyunca uzandığından, bakterilerin idrar kesesine ulaşması güçleşir. idrar kesesinin hacmi Daha az idrara çıktıkları için kadınları idrar kesesinin daha büyük olduğu sanılırsa da bu doğru değildir. Kadınların idrarlarını daha uzun tutabilmelerinin nedeni, boşaltma reflekslerini daha iyi denetleyebilmeleridir. Öyle ki, bazı kadınlar günde yalnız bir kez idrara çıkarlar. idrar kesesi hastalıkları İdrar kesesi iltihabına “sistit” adı verilir. İdrar yolunun kısa olması bakterilere karşı yeterli korunma sağlamadığından, bu hastalık kadınlarda daha çok görülür. Hastalığa, makattan idrar kesesine ulaşan bağırsak bakterileri, vajina enfeksiyonları ya da böbrek gibi komşu organlardan birinde görülen iltihaplar neden olur. Cinsel ilişki ya da doğum sırasında, karın ameliyatlarında idrar yolunun yaralanmasıyla ya da beden direncinin azalması sonunda ortaya çıkan enfeksiyonlarla da bulaşabilir. Hastalığın en önemli belirtileri, sürekli idrara çıkma gereksinimi ve idrar yolunda yanmadır. İdrar bulanıktır; irin, kan içerebilir. İdrara çıkmadan önce ve sonra, karnın üstüne rastlayan bölgesinde ve sırtın altında ağrı da olabilir. Sistit çok ciddi bir hastalık değildir, ama hem rahatsızlık verir, hem de ruhsal sıkıntılar yaratabilir. Tedavi antibiyotikle yapılır. İlaç alımı iki hafta kadar sürdürülür, ama belirtiler genellikle ilk birkaç gün içinde geçer. öteki idrar kesesi hastalıkları İdrar yolundan geçemeyecek kadar büyük böbrek taşları idrar yolunu tıkayarak kesenin boşalmasını engelleyebilirler. Ansızın ortaya çıkan kolik tarzındaki ağrılarla kendini belli eden bu durum zaman geçirmeden tıbbi girişim gerektirir. Küçük taşlar idrar yolundan geçebilir, ama daha büyüklerinin ameliyatla alınması gerekir. İdrar kesesinde, çoğu selim olan tümörler de görülür. Tümörlerin başlıca belirtisi idrarda kan bulunmasıdır; genellikle ağrı olmaz. Orta yaşın üstündeki erkeklerde idrarın akışını engelleyen bir başka etken, prostat büyümesidir. Prostat belirtileri, idrara çıkarken zorlanma ile idrarın fışkırma gücünde ve miktarında azalma, prostat çevresinde ağrı ile yanma, sık ve ağrılı idrara çıkma, idrarda kan ile seminal sıvı bulunması, cinsel birleşme ile boşalmada güçlüktür. Hastalık tedavi edilmezse, idrar kesesi ve idrar yolu taşları ile idrar kesesi iltihabına neden olabilir. Bu yüzden idrar kesesinde biriken idrarı boşaltmak için idrar yoluna sonda yerleştirilir. İdrar yolunun daralması ya da tıkanması, iltihaplı hastalıklar, az sıvı içme ve havanın sıcak olması gibi nedenler günlük idrar miktarını azaltabilir. Neden tıkanmaysa, kese biriken idrar yüzünden gerilir ve boşalmasını sağlamak için ameliyat gerekebilir. İdrara çıkmada görülen bozukluklar ya da iltihap ile kan yüzünden idrarın renginde görülen değişiklikler, idrar kesesinin ya da başka organların hastalığının belirtisi olabilir. Bu durumda zaman geçirmeden hekime başvurmak doğru olur. İDRAR KESESİ DENETİMİ Erişkinlerde idrar kesesi, yarım litreye yakın idrar alabilir. Ancak bundan fazlası rahatsızlık duygusu verir ve kese tümüyle dolmasına gerek kalmadan boşaltılır. Kese doldukça, genişleyen kasların içinde yer alan sinirler omuriliğe sinyaller göndermeye başlarlar. Küçük çocuklarda bu sinyaller hemen boşaltma refleksini uyarır. Ancak çocukta tuvalet alışkanlığı geliştikçe beynin daha üst merkezleri refleksleri bastırmaya başlar. Dolma sinyalleri elverişsiz bir zamanda ortaya çıkarsa, beyin, kesenin kaslarına gevşemeleri için emir verir ve kese yeniden sinyal göndermeden önce biraz daha dolar. Bu işlem bir çok kez yenilenebilir, ama sonunda refleks üstünlük kazanır ve kalıcı bir zarar oluşmadan keseyi boşaltır. Boşalma işlemi başladıktan sonra kaslar, kese iyice boşalıncaya kadar kasılmayı sürdürürler. Karnın altındaki kasları kasmak, boşaltma işlemini hızlandırır, ama gerekli değildir. DENETİME İLİŞKİN BOZUKLUKLAR Dört yaşından küçük çocukların yataklarını ıslatmaları olağandır. Ama aynı sorun daha önce yatağını ıslatmayan çocuklarda da, bir kardeşin doğumu gibi ruhsal gerginlik yaratan olaylar nedeniyle, görülebilir. Yetişkinlerde ise, bu tip rahatsızlıklar çok enderdir ve ruhsal şok, ciddi ruhsal sorunlar ya da idrar yolu ve sinir hastalıklarına bağlıdır. Bazı çocuklar yataklarını ıslatmamayı çok küçükken öğrenirler. Bunda, idrar keselerinin büyüme hızlarının yanı sıra, aile çevresinin ve alışkanlıklarının da rolü vardır. Yatağı ıslatma erkek çocuklarda daha sık görülür, ama zekâ düzeyi ya da gelişme yetersizliği ile ilgisi yoktur. Fiziksel nedenler kr Yatağını ıslatma alışkanlığının dört yaşından sonra da sürmesi temel bir sorunun varlığını yansıtır. Bu sorun ruhsal (anne-baba ile çatışma, hoşnutsuzluk ya da dikkat çekme ve destek arama çabası) ya da fiziksel olabilir. onik idrar yolları enfeksiyonları, omuriliğin yaralanmasına neden olan kazalar, multipl skleroz ve sinir sistemi tümörleridir. İdrar kesesi ile idrar yollarında doğuştan görülen bozukluklar da idrarı tutamamaya yol açar, ama tam gelişmemiş kese önemli bir sorun yaratmaz. Bazı ailelerde ise, bilinmeyen bir nedenle kronik olarak yatağı ıslatma eğilimi görülür. Çocuklardaki sorunlar genellikle anne-baba ilgisi ve olumlu tutumuyla ortadan kalkar. Sorun, duygusal sarsıntılara yol açmasına izin verilirse, çocuğun kendine güvenini zedeler ve daha başka sorunlar yaratır. YATAĞINI ISLATMAYA KARŞI NELER YAPILABİLİR Yatağını ıslatmasından korktuğunuz çocuğa uyku saatinde içecek vermeyin. Yatmadan önce ve siz kendiniz yatmadan önce tuvalete götürün. Çocuk öğrenecek kadar büyüyünce tuvalet alışkanlığını başlatmak için değişik yöntemler denenebilir. İki saatle başlayıp altı saate kadar uzatılan aralarla çalacak biçimde ayarlanan çalar saat çocuğa tuvalet gereksinimini anımsatmak açısından yararlı olabilir. Çocuğu ödüllendirmek de bazen iyi sonuç verir. Bu uygulamalardan sonuç alamazsanız çocuğun yatağına ıslandığı zaman onu uyandıran bir sistem de yerleştirebilirsiniz. Ama yatağı ıslatma uykunun en derin evresinde görüldüğünden, bazı çocuklar bu tip sistemlere tepki göstermezler. Daha büyük çocuklarda anti-depresan ilaçlar olumlu sonuç verebilir. Çocuklarda yatağını ıslatma alışkanlığını gidermek için pilli bir alarm sistemi kullanılabilir. Özel bir örtüye bağlı olan alarm, örtü ıslandığı zaman çalmaya başlar ve çocuğu rahatsız ederek bu alışkanlığından vazgeçmeye zorlar. İDRARI TUTAMAMA İdrarı tutamama ya da istemsiz idrar başlaması, beyin ve omurilik yaralanmaları sonucu ortaya çıkar. Doğum ve prostat ameliyatları sırasında zedelenmeler de idrar tutmamaya yol açar. Rahatsızlık kadınlarda ruhsal gerilim ve fiziksel zorlanma sonucu da görülebilmektedir. İdrar kesesini istemli boşaltma yeteneğinin yitirilmesi sinir sisteminde, yaralanma ve hastalık sonucu görülen iletişim eksikliğinin sonucudur. Bu durumda kese sondayla boşaltılır. Bazen kesede belirli aralıklarda boşalma alışkanlığı yaratılması da olanaklıdır. Gece idrara çıkma zorunluluğu duymak, yatmadan önce fazla sıvı içmeye bağlı olabilir. Ama belirgin bir neden yoksa doktora başvurmak doğru olur. |